Van boeken lezen naar beleven: de kracht van literaire gesprekken
Gertrud Cornelissen over leesplezier, literair begrip en waarom samen praten over verhalen kinderen verder brengt
In OnderwijsOntrafeld nemen we je mee in de wereld van leren, ontwikkelen en opgroeien in en rond de school. We brengen kennis, ervaring en praktijk samen door in gesprek te gaan met experts die het onderwijs en de jeugdhulp écht kennen. We…
Hoe maken we van kinderen niet alleen vaardige, maar ook gemotiveerde lezers? De zorgen over de ontlezing en dalende leesvaardigheid nemen toe. En scholen zoeken naar manieren om het leesonderwijs te versterken. De focus ligt daarbij vaak op methodes, toetsen en leesstrategieën. Maar wat gebeurt er als leerlingen samen over boeken praten, hun gedachten delen en elkaars perspectieven ontdekken?
Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, gaat in deze aflevering van OnderwijsOntrafeld in gesprek met dr. Gertrud Cornelissen. Zij is voormalig lerarenopleider en onderzoeker naar literaire gesprekken in het basisonderwijs. In haar promotieonderzoek liet ze zien hoe leerlingen in groep 7 en 8 door literaire gesprekken groeien in het verwoorden en onderbouwen van hun beleving, interpretatie en waardering van verhalen.
Gertrud laat zien dat lezen veel meer is dan een tekst begrijpen en kenmerken van het verhaal benoemen. Wanneer leerlingen samen over boeken praten, stellen ze verdiepende vragen, leggen ze verbanden, onderbouwen ze hun mening en verplaatsen ze zich in anderen. Er ontstaan gesprekken die veel verder reiken dan het verhaal zelf. Over vriendschap, pesten, rechtvaardigheid en de wereld om hen heen. Juist daarin schuilt volgens Gertrud de kracht van literatuuronderwijs.
Maar hoe organiseer je zulke gesprekken in de groep of klas? Wat vraagt dat van de leraar of docent? En hoe zorg je ervoor dat literaire gesprekken onderdeel worden van de doorgaande lijn van groep 1 tot en met de onderbouw van het voortgezet onderwijs?
Je hoort wat het onderzoek van Gertrud heeft opgeleverd, hoe de methodiek van literaire gesprekken werkt en waarom leesplezier en leesvaardigheid met elkaar samenhangen. Ook bespreken Irene en Gertrud de beperkingen van het traditionele begrijpend leesonderwijs, de kansen van de nieuwe kerndoelen Nederlands en het belang van een schoolcultuur waarin leraren zelf lezen, samen boeken bespreken en hun leesonderwijs blijven ontwikkelen.
Een inspirerend en inhoudelijk gesprek over de kracht van verhalen, het vakmanschap van de leraar en de vraag hoe we kinderen niet alleen leren lezen, maar vooral ook de kans geven om lezer te worden.
Hoofdstukken
00:42 Welkom & introductie Gertrud Cornelissen
02:06 Wat Gertrud denkt over het huidige debat over leesonderwijs
09:59 Het effect van literaire gesprekken onderzocht
17:40 Wat Gertrud vindt van de aanpak van begrijpend lezen
23:56 Hoe kom je tot de praktijk van literaire gesprekken
28:51 Welke ontwikkeling er te zien is bij de leerlingen
39:10 Aankondiging nieuwe boek
43:32 Afsluiting
44:52 Outro
Publicaties van dr. Gertrud Cornelissen e.a.
Over boeken gesproken, verwacht april 2027 (ISBN 9789493336599)
Bestellen kan via Uitgeverij Pica
De ontwikkeling van literaire competentie in het onderwijs, serie van 4 artikelen (2022):
Deel 2: Niveaus van literaire competentie in groepen 7 en 8
Deel 3: Niveaus van literaire competentie in het voortgezet onderwijs
Deel 4: Naar een doorlopende leerlijn voor het literatuuronderwijs
Literaire gesprekken in de klas (2019)
Maar als je erover nadenkt… (2016)
Lees verder
Prentenboeken lezen als literatuur (Coosje van der Pol, 2010)
STERBOEKEN: 100 titels uit de jeugdliteratuur van steengoede schrijvers om samen te lezen
Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.
Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.
OnderwijsOntrafeld
In OnderwijsOntrafeld nemen we je mee in de wereld van leren, ontwikkelen en opgroeien in en rond de school. We brengen kennis, ervaring en praktijk samen door in gesprek te gaan met experts die het onderwijs en de jeugdhulp écht kennen. We bespreken herkenbare vraagstukken, pluizen onderzoeken uit, toetsen aanpakken en standpunten. Je krijgt nieuwe inzichten en handvatten die je morgen kunt toepassen.
Dit is een podcast voor onderwijsprofessionals die niet opgeven, ook al voelen zij zich soms machteloos. Voor professionals die laveren tussen beleid en praktijk, die op zoek zijn naar verdieping, die het verschil willen maken en die terug willen naar de kern: vakmanschap, kennisoverdracht en wat echt werkt in de klas of school.
Nieuw bij OnderwijsOntrafeld?
Begin met de aflevering over consultatieve leerlingbegeleiding met dr. Wim Meijer of duik direct in een van de andere gesprekken. Elke aflevering staat op zichzelf en samen vormen ze een krachtig verhaal over wat onderwijs kan zijn.
Over Onderwijsversterkers
OnderwijsOntrafeld is een podcast van Onderwijsversterkers, een onderwijsbegeleidingsdienst in Noord-Holland zonder winstoogmerk. Samen met scholen, ouders, kinderdagverblijven en gemeenten versterken we al sinds 1969 de voorwaarden voor een veilige, gezonde, gelukkige en kansrijke ontwikkeling voor ieder kind. Wij geloven in de kracht van kinderen én goed opgeleide professionals. Want goed onderwijs begint bij vakmanschap. En vakmanschap begint bij samen waarde creëren.
Kijk voor meer informatie op https://onderwijsversterkers.nl